صفحه اصلی / آ-بدون دسته / شرایط اعمال مصدر

شرایط اعمال مصدر

بسم الله

از موارد بسیار مهم در ادبیات عرب مبحث مصدر و شرایطی است که برای عمل کردن به آن نیاز دارد؛

مصدر در دو حالت عمل فعل خودش را میکند یعنی فاعل و مفعول میگیرد

اولین حالت

با حذف شدن فعل مصدر جانشین آن شود برای رساندن معنای آن (در تعدی و لزوم)

مثال

غفرانا مآثم (اغفر مآثم)

شکرا لربک (اشکر لربک)

تعظیما والدیک (عظّ والدلک)

تکریما اهلک (کرّم اهلک)

اشفاقا علی ضعیفهم المحتاج (اشفق علی ضعیفهم)

در این موارد حذف شدن فعل امر واجب است و مصدر جانشین آن میشود و همانند فعل اگر لازم باشد مفعول می گیرد و متعلق جارو مجرور می شود و سایر اعمال فعل

 

دومین حالت

مصدر به گونه ای باشد که بتوان فعل بتوان با أن مصدریه(برای زمان ماضی و مستقبل) یا ماء مصدریه جانشین آن شود (برای زمان ماضی ،‌حال و مستقبل)

مثال

ماضی:ساءنا بالامس مدح المتلکم نفسه (ساءنا بالامس أن مَدَحَ المتکلمُ نفسَه)

مستقبل: سنسُرُّ غدا باجتیاز الاختراع مرحله الاختبار(بأن یجتاز الاختراع مرحله الاختبار)

حال: ینعشأ الان إشاعه‌ الشمس الدفءَ (ینعشا الآن ما تشیع الشمس الدفءَ)

 

شرایط دیگر برای عمل کردن مصدر

شرطی که گذشت شرط وجودی یا ایجابی بود ولی شرایط دیگری هم لازم است که به آنها شرایط عدمی می گویند که مهمترین آنها از این قرار است؛

۱- مصدر مصغر نباشد : فُتَیحَکَ‌الباب بعنف أمر لا یسوغ (ترید فتحک الباب)

۲- مصدر ضمیر نباشد : حبی الاوطان عظیم و هو بلاد اجنبیه اقلّ ( ترید : و حُبّی بلادا اجنبیه‌اقلّ فناب الضمیر عن المصدر المحذوف و هذا غیر جائز عند الکوفیین)

۳- با تاء‌دال بر وحدت مختوم نباشد : فلا یصح ؛‌ابتهجتُ‌بضربتک العدوّ‌الغادر زیرا ضربه با تاء مختوم شده است که دلالت بر یکبار دارد؛‌بنابراین اگر تاء از خود کلمه باشد مثل رحمه و رهبه‌می تواند عمل کند مثل : رحمتُک الضعفاء دلیل نبلک…

۴- از معمولش متاخر نباشد :‌پس درست نیست که بگوییم أعجبتنی المریض‌َ مساعدُتک (اصل آن این است : اعجبتنی مساعدتک المریض)

نکته : اگر معمول شبه جمله باشد می تواند مقدم شود چون در قرآن هم اینگونه استعمال شده است : فلما بلغ معه السعی – لایبغون عنها حولا – اللهم اجعل لنا من امرنا فرجا …

۵- بین مصدر و معمولش فاصله نیفتاده باشد : بنابراین جایز نیست اینگونه گفته شود ؛‌إنی أقوی علی تادیه‌فی الصباح أعمالا مختلفه و باید اینگونه گفت ؛‌ علی تادیه‌أعمالا  مختلفه‌فی الصباح

۶- مصدر تثنیه و جمع نباشد و عمل کردم مصدر غیر مفرد خیلی کم است

۷- اگر معمول آن شبه جمله نیست ،‌مصدر محذوف نباشد ؛‌ زیرا اگر معمول شبه جمله باشد مصدر محذوف می تواند عمل خود را داشته باشد و به همین دلیل اجازه داده اند که جارومجرور در بسم الله الرحمن الرحیم متعلق به مصدر محذوف باشد و تقدیر آن این گونه است ؛‌ابتدائی باسم الله…

منبع : نحو وافی ج۳ ص ۲۱۱

درباره talabeh

این مطالب را نیز ببینید!

عمل چند منظوره

همونطور که تو پست قبلی هم عرض کردم، بیرون رفتنهای ما معمولاً روزهای پنجشنبه است، …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

+ 88 = 98