کد خبر: 169

تاریخ انتشار: آبان ۱۴, ۱۳۹۳

علم غیب داشتند یا نداشتند؟!

علم غیب داشتند یا نداشتند؟! درباره ى علم غیب در قرآن کریم دو گونه آیات وجود دارند در برخى آیات، اطّلاع از علم غیب فقط و فقط به خدا نسبت داده شده و از غیر خدا نفى گردیده است امّا در برخى آیات دیگر اطّلاع از علم غیب براى برخى انسانها نیز اثبات شده است. […]

index

علم غیب داشتند یا نداشتند؟!

درباره ى علم غیب در قرآن کریم دو گونه آیات وجود دارند در برخى آیات، اطّلاع از علم غیب فقط و فقط به خدا نسبت داده شده و از غیر خدا نفى گردیده است امّا در برخى آیات دیگر اطّلاع از علم غیب براى برخى انسانها نیز اثبات شده است. بنا بر این، آنها که با استناد به آیات شقّ اوّل خواسته اند اطّلاع انبیاء یا ائمه علیهم السلام را از علم غیب نفى کنند از آیات شقّ دوم غفلت نموده و دچار مغالطه ى عظیمى شده اند. امّا آنها که با توجّه به آیات شقّ دوم اطّلاع از علم غیب را براى برخى انسانها نیز ممکن دانسته اند، در جمع بین این دو صنف از آیات، دو راه حلّ عمده را مطرح نموده اند:

الف اینکه آیات شقّ اوّل از علم غیب بالذّات سخن گفته اند ولى آیات شقّ دوم از علم غیب بالغیر یعنى تنها خداست که بالذّات داراى علم به غیب مى باشد و غیر خدا اگر علم غیبى دارند نه بالذّات بلکه به تعلیم و اذن الهى است. لذا اگر رسول اکرم (ص) نیز اعلام نمودند که علم به غیب ندارد، منظور حضرتش این بوده که بالذّات علم به غیب ندارد و علم او به غیب، در حقیقت علم خداست که در نزد حضرتش به ودیعه گذاشته شده است تا از آن در مسیر مأموریّت خویش و طبق دستورالعمل الهى استفاده نماید. به تعبیر دیگر، علم آن حضرت به غیب از طریق علم به حقیقت قرآن کریم است که بیان کننده ى همه چیز مى باشد. «وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَىْ‏ءٍ و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز است.» (النحل: ۸۹)

ب راه جمع دوم این است که آیات شقّ اوّل از علم غیب مطلق و قطعى سخن مى گویند ولى آیات شقّ دوم از علم غیب محدود و غیر قطعى یعنى تنها خداوند متعال است که به تمام امور علم غیب قطعى و تغییر ناپذیر دارد، ولى غیر خدا اگر علم غیب دارند، اوّلاً علمشان فراگیر و مطلق نیست و ثانیاً در آن چیزى هم که مى دانند ممکن است بداء حاصل شود.
بنا بر این، طبق آیات شقّ دوم شکّى نیست که غیر خدا نیز مى تواند از علم غیب باخبر باشد ولى اوّلاً علم به غیب آنها به اذن و تعلیم الهى است و ثانیاً علمشان نسبت به علم خدا محدود است. حتّى قرآن کریم هم، اگر چه تبیاناً لکلّ شى‏ء مى باشد، باز نسبت به علم ذاتى خدا محدود مى باشد. چرا که قرآن کریم علم ظهورى خداوند متعال مى باشد و ظهور و مظهر هیچگاه هم رتبه با خود ظاهر نخواهد بود. ثالثاً علم غیب مراتبى دارد که مراتب پایین آن ممکن است توسّط مراتب بالا نقض گردد که در اصطلاح آن را بداء گویند و علم غیب غیر خدا گاه از این سنخ مى باشد در حالى که علم غیب خدا اعلى درجه علم مى باشد «یَمْحُوا اللَّهُ ما یَشاءُ وَ یُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْکِتابِ خداوند هر چه را بخواهد محو، و هر چه را بخواهد اثبات مى‏کند و نزد اوست امّ الکتاب.» (الرعد: ۳۹)

حال مى پردازیم به ذکر نمونه اى از این دو شقّ از آیات.
۱ برخى آیات که علم غیب را منحصر در ذات خدا نموده اند.
«قُلْ لا أَقُولُ لَکُمْ عِنْدى خَزائِنُ اللَّهِ وَ لا أَعْلَمُ الْغَیْبَ وَ لا أَقُولُ لَکُمْ إِنِّى مَلَکٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلاَّ ما یُوحى إِلَىَّ قُلْ هَلْ یَسْتَوِى الْأَعْمى وَ الْبَصیرُ أَ فَلا تَتَفَکَّرُون بگو: من نمى‏گویم خزاین خدا نزد من است و نمى گویم که من از غیب آگاهم و به شما نمى‏گویم من فرشته‏ام من تنها از آنچه به من وحى مى‏شود پیروى مى‏کنم. بگو: آیا نابینا و بینا مساویند؟ پس چرا نمى‏اندیشید؟» (الأنعام: ۵۰)

«قُلْ لا یَعْلَمُ مَنْ فِى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الْغَیْبَ إِلاَّ اللَّهُ وَ ما یَشْعُرُونَ أَیَّانَ یُبْعَثُون: بگو: کسانى که در آسمانها و زمین هستند غیب نمى‏دانند جز خدا، و نمى‏دانند کى برانگیخته مى‏شوند.» (النمل: ۶۵)

«قُلْ لا أَمْلِکُ لِنَفْسى نَفْعاً وَ لا ضَرًّا إِلاَّ ما شاءَ اللَّهُ وَ لَوْ کُنْتُ أَعْلَمُ الْغَیْبَ لاَسْتَکْثَرْتُ مِنَ الْخَیْرِ وَ ما مَسَّنِىَ السُّوءُ إِنْ أَنَا إِلاَّ نَذیرٌ وَ بَشیرٌ لِقَوْمٍ یُؤْمِنُونَ بگو: من مالک سود و زیان خویش نیستم، مگر آنچه را خدا بخواهد و اگر از غیب با خبر بودم، سود فراوانى براى خود فراهم مى‏کردم، و هیچ بدى (و زیانى) به من نمى‏رسید من فقط بیم‏دهنده و بشارت‏دهنده‏ام براى گروهى که ایمان مى‏آورند.» (الأعراف: ۱۸۸)

«وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَیْبِ لا یَعْلَمُها إِلاَّ هُوَ وَ یَعْلَمُ ما فِى الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ ما تَسْقُطُ مِنْ وَرَقَهٍ إِلاَّ یَعْلَمُها وَ لا حَبَّهٍ فى ظُلُماتِ الْأَرْضِ وَ لا رَطْبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاَّ فى کِتابٍ مُبینٍ: کلیدهاى غیب، تنها نزد اوست و جز او، کسى آنها را نمى‏داند. او آنچه را در خشکى و دریاست مى‏داند هیچ برگى نمى‏افتد، مگر اینکه از آن آگاه است و نه هیچ دانه‏اى در تاریکیهاى زمین، و نه هیچ تر و خشکى وجود دارد، جز اینکه در کتابى آشکار ثبت است.» (الأنعام: ۵۹)

«وَ یَقُولُونَ لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَیْهِ آیَهٌ مِنْ رَبِّهِ فَقُلْ إِنَّمَا الْغَیْبُ لِلَّهِ فَانْتَظِرُوا إِنِّى مَعَکُمْ مِنَ الْمُنْتَظِرینَ: مى‏گویند: «چرا معجزه‏اى از پروردگارش بر او نازل نمى‏شود؟» بگو: غیب تنها براى خداست شما در انتظار باشید، من هم با شما در انتظارم» (یونس: ۲۰)

۲ آیاتى که علم غیب را براى غیر خدا اثبات مى کنند.
«ذلِکَ مِنْ أَنْباءِ الْغَیْبِ نُوحیهِ إِلَیْکَ وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ: (اى پیامبر) این، از خبرهاى غیبى است که به تو وحى مى‏کنیم و تو در آن هنگام که قلمهاى خود را (براى قرعه‏کشى) به آب مى‏افکندند تا کدامیک کفالت و سرپرستى مریم را عهده‏دار شود، و (نیز) به هنگامى که (دانشمندان بنى اسرائیل، براى کسب افتخار سرپرستى او،) با هم کشمکش داشتند، حضور نداشتى.» (آل‏عمران: ۴۴)

«تِلْکَ مِنْ أَنْباءِ الْغَیْبِ نُوحیها إِلَیْکَ ما کُنْتَ تَعْلَمُها أَنْتَ وَ لا قَوْمُکَ مِنْ قَبْلِ هذا فَاصْبِرْ إِنَّ الْعاقِبَهَ لِلْمُتَّقین: اینها از خبرهاى غیب است که به تو وحى مى‏کنیم نه تو، و نه قومت، اینها را پیش از این نمى‏دانستید. بنا بر این، صبر و استقامت کن، که عاقبت از آن پرهیزگاران است.» (هود: ۴۹)
«ذلِکَ مِنْ أَنْباءِ الْغَیْبِ نُوحیهِ إِلَیْکَ وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ وَ هُمْ یَمْکُرُون: این از خبرهاى غیب است که به تو وحى مى‏فرستیم تو نزد آنها نبودى هنگامى که تصمیم مى‏گرفتند و نقشه مى‏کشیدند.» (یوسف: ۱۰۲)
از این آیات معلوم مى شود که نبىّ اکرم (ص) از طریق وحى بر امورى غیبى آگاه مى شد. پس اگر آن جناب به قرآن کریم علم داشت، یقیناً به علوم غیبى مستور در آن نیز عالم بود. و شکّى نیست که آن حضرت به تمام اسرار و رموز قرآن علم داشته است چون اگر فرض کنیم که آن حضرت به تمام اسرار قرآن علم نداشته دو حالت وجود خواهد داشت یا غیر او هم به آن اسرار علم ندارد یا غیر آن حضرت به آن اسرار علم دارد. فرض اوّل محال است چون لازم مى آید خدا با نازل نمودن آن اسرار، که هیچکس آنها را نخواهد فهمید، کار لغوى انجام داده باشد و خداوند حکیم منزّه از انجام کار لغو مى باشد. فرض دوم نیز محال است چون لازمه اش افضلیّت غیر رسول الله (ص) بر آن حضرت مى باشد در حالى که اوّلاً محال استافراد یک امّت از پیامبر خودشان افضل باشند ثانیاً اجماع مسلمین و روایات متواتر، دلالت بر این دارند که آن حضرت اشرف و افضل مخلوقات مى باشد. پس نتیجه مى گیریم که آن حضرت بر تمام اسرار قرآن کریم علم داشته است.
حال این پرسش مطرح مى شود که چه اسرارى از طرف خداوند متعال، در قرآن کریم نهاده شده و علم غیب رسول الله (ص) که از طریق قرآن حاصل مى شد تا چه اندازه بوده است. پاسخ این سوال را از آیات قرآن چنین مى یابیم.

خداوند متعال مى فرماید: «… وَ نَزَّلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَىْ‏ء: و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز است.» (النحل: ۸۹) و فرمود: «وَ ما مِنْ دَابَّهٍ فِى الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ یَطیرُ بِجَناحَیْهِ إِلاَّ أُمَمٌ أَمْثالُکُمْ ما فَرَّطْنا فِى الْکِتابِ مِنْ شَىْ‏ءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ یُحْشَرُون: هیچ جنبنده‏اى در زمین، و هیچ پرنده‏اى که با دو بال خود پرواز مى‏کند، نیست مگر اینکه امتّهایى همانند شما هستند. ما هیچ چیز را در این کتاب، فرو گذار نکردیم سپس همگى به سوى پروردگارشان محشور مى‏گردند.» (الأنعام: ۳۸)
طبق این دو آیه، تمام حقایق عالم در قرآن کریم ثبت مى باشند و قرآن کریم شامل علوم اوّلین و آخرین مى باشد پس رسول خدا هم که عالم به این کتاب مى باشد، عالم به تمام حقایق عالم خلقت است لکن به تعلیم خدا و از راه قرآن کریم و نه به صورت استقلالى لذا اگر رسول خدا بگوید من هیچ علم غیبى ندارم، درست است چون قرآن کریم، بالذّات علم خداست نه علم رسول خدا ولى به تعلیم الهى علم آن حضرت نیز مى باشد.

امّا شواهدى دیگر:
«قُلْ إِنْ أَدْرى أَ قَریبٌ ما تُوعَدُونَ أَمْ یَجْعَلُ لَهُ رَبِّى أَمَداً (۲۵) عالِمُ الْغَیْبِ فَلا یُظْهِرُ عَلى غَیْبِهِ أَحَداً (۲۶) إِلاَّ مَنِ ارْتَضى مِنْ رَسُولٍ فَإِنَّهُ یَسْلُکُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً (۲۷) لِیَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ وَ أَحاطَ بِما لَدَیْهِمْ وَ أَحْصى کُلَّ شَىْ‏ءٍ عَدَداً: بگو: من نمى‏دانم آنچه به شما وعده داده شده نزدیک است یا پروردگارم زمانى براى آن قرار مى‏دهد؟ (۲۵) داناى غیب اوست و هیچ کس را بر اسرار غیبش آگاه نمى‏سازد، (۲۶) مگر رسولانى که آنان را برگزیده و مراقبینى از پیش رو و پشت سر براى آنها قرار مى‏دهد (۲۷) تا بداند پیامبرانش رسالتهاى پروردگارشان را ابلاغ کرده‏اند و او به آنچه نزد آنهاست احاطه دارد و همه چیز را احصار کرده است.» (سوره الجنّ)
این آیه نیز گواه روشنى است بر این که خداوند متعال رسولان خود را بر امورى غیبى آگاه مى کند لکن چنین نیست که آنان مجاز باشند از آن علم همه جا استفاده نمایند بلکه مورد استفاده ى آن را خداوند متعال تعیین مى کند و تا خداوند حکیم اجازه نداده انبیاء الهى حقّ ندارد علم غیب خود را اظهار نمایند.

«وَ رَسُولاً إِلى بَنى إِسْرائیلَ أَنِّى قَدْ جِئْتُکُمْ بِآیَهٍ مِنْ رَبِّکُمْ أَنِّى أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَهِ الطَّیْرِ فَأَنْفُخُ فیهِ فَیَکُونُ طَیْراً بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْىِ الْمَوْتى بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ فى بُیُوتِکُمْ إِنَّ فى ذلِکَ لَآیَهً لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنینَ: و [عیسى را به عنوان‏] رسول به سوى بنى اسرائیل (قرار داده، که به آنها مى‏گوید:) من نشانه‏اى از طرف پروردگار شما، برایتان آورده‏ام من از گِل، چیزى به شکل پرنده مى‏سازم سپس در آن مى‏دمم و به فرمان خدا، پرنده‏اى مى‏گردد. و به اذن خدا، کورِ مادرزاد و مبتلایان به برص را بهبودى مى‏بخشم و مردگان را به اذن خدا زنده مى‏کنم و از آنچه مى‏خورید، و در خانه‏هاى خود ذخیره مى‏کنید، به شما خبر مى‏دهم مسلماً در اینها، نشانه‏اى براى شماست، اگر ایمان داشته باشید.» (آل‏عمران: ۴۹)
در این آیه ى شریفه به صراحت بیان شده که حضرت عیسى (ع) داراى علم به غیب بوده و از امور پنهانى مردم خبر مى داده است لکن این کار او به اذن خدا و براى اثبات نبوّت خودش بوده است و این مهمترین موردى است که انبیاء در آن از علم غیب خود استفاده مى کرده اند. همچنین خلق پرنده از گِل و شفاى بیماران غیر قابل علاج و زنده کردن مردگان امورى هستند که بدون استفاده از علم غیب غیر ممکن مى باشند چون این امور با علوم عادى قابل انجام نیستند. ضمناً باید توجّه داشت که آن حضرت انجام تمام این امور را به خود نسبت داده فرمود که این کارها را من انجام مى دهم ولى به اذن و تعلیم الهى پس چنین نبوده که آن حضرت صرفاً ابزارى بى خاصّیّت در دست خدا باشد. معجزات آن حضرت همان اندازه منتسب به خود اوست که کارهاى اختیارى ما منتسب به خود ماست یعنى همان گونه که افعال اختیارى ما، در عین اینکه فعل خدا هستند فعل ما نیز مى باشند، معجزه نیز در عین اینکه فعل خداست از وجود خود نبى صادر مى شود.

«وَ یَقُولُ الَّذینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفى بِاللَّهِ شَهیداً بَیْنى وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب: آنها که کافر شدند مى‏گویند: تو فرستاده ى خدا نیستى. بگو: کافى است که خدا شاهد باشد میان من و شما و کسى که علم کتاب نزد اوست.» (الرعد: ۴۳)

نکات این آیه:
۱ منظور از کتاب در این آیه یا لوح محفوظ است که امّ الکتاب مى باشد، یا مقصود قرآن کریم است. اگر مراد لوح محفوظ باشد ثابت مى شود که آنکه عالم به کتاب است علم غیب دارد و اگر مراد قرآن باشد باز همین معنا ثابت مى گردد چون به یقین منظور از داشتن علم الکتاب، دانستن ظواهر آیات قرآن کریم نیست. از زاویه ى نگاه این آیه، آنکه علم کتاب نزد اوست باید داراى چنان درجه ى بالایى از علم باشد که شهادت او در ردیف شهادت خداوند متعال قرار گیرد.

۲ طبق آنچه پیشتر گفته شد، اگر کسى عالم به قرآن کریم باشد، عالم به جمیع حقایق عالم خلقت است چرا که قرآن کریم تبیاناً لکلّ شى‏ء مى باشد.

۳ در تفسیر این آیه برخى گفته اند که مراد از «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» خود خداوند متعال مى باشد ولى اکثر مفسّرین بزرگ این تفسیر نپذیرفته و گفته اند، اگر مراد از این عبارت خدا باشد تکرار قبیح لازم مى آید. همچنین در آن صورت از نظر ادبى نیز چنین جمله اى در نهایت درجه اى سستى خواهد بود. لذا شکّى نیست که صاحب این علم مخلوقى از آفریدگان خداست.

۴ در باره ى «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» چهار احتمال دیگر نیز داده شده است.
الف برخى گفته اند: مراد یهودیان و مسیحیانى هستند که مسلمان شدند و آنان شهادت دادند که اسم آن حضرت در کتاب آنها آمده است. این احتمال نادرست است چون اوّلاً لفظ «الکتاب» در قرآن کریم و روایات بدون قرینه در مورد تورات و انجیل به کار نرفته است. ثانیاً کتب یهود و نصارى طبق تصریح خود قرآن تحریف شده اند و کتاب تحریف شده فاقد هر گونه حجّیّتى مى باشد. ثالثاً «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» یک نفر است نه یک جمع.

ب گفته شده این شخص، عبدالله بن سلام، یا سلمان فارسى یا دیگر افرادى هستند که قبلاً در دین دیگرى بوده اند. این احتمال نیز در غایت سستى است چون اینها نیز داخل در همان گروه یهود یا نصارى یا امثال آن مى باشد پس برخى اشکالات فوق بر آنها نیز وارد مى باشد.

پ برخى نیز گفته اند مراد از «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» همه ى مومنان مى باشند که این هم مردود مى باشد چون مومنان یک نفر نیستند و آیه تصریح دارد که «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» یک نفر مى باشد.

ت احتمال چهارمى که داده شده حضرت على بن ابى طالب (ع) مى باشد که این احتمال مورد قبول ائمه اهل بیت (ع) واقع شده است. و این احتمال با آیات قرآن بیشتر تطبیق مى کند چون در آیه چهل سوره نمل که بحث آن در ادامه خواهد آمد بیان داشت که صاحب علم الکتاب توان معجزه دارد. چون اصف بن برخیا، وزیر حضرت سلیمان که نه علم الکتاب، بلکه «علم من الکتاب» داشت، یعنى علم به بخشى از کتاب داشت، توانست در سایه ى آن علم تخت بلقیس را به سرعت از یمن تا فلسطین منتقل نماید. و تنها على (ع) است بین اصحاب داراى قدرت اعجاز بود و بارها این معجزات را نشان داده و شیعه و سنّى بر آن معترفند.

پس اگر منظور از «مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» على (ع) باشد، این آیه نیز دلالت بر علم غیب داشتن آن جناب، آن هم بر جمیع امور عالم مى باشد.
«قالَ یا أَیُّهَا الْمَلَؤُا أَیُّکُمْ یَأْتینى بِعَرْشِها قَبْلَ أَنْ یَأْتُونى مُسْلِمینَ (۳۸) قالَ عِفْریتٌ مِنَ الْجِنِّ أَنَا آتیکَ بِهِ قَبْلَ أَنْ تَقُومَ مِنْ مَقامِکَ وَ إِنِّى عَلَیْهِ لَقَوِىٌّ أَمینٌ (۳۹) قالَ الَّذى عِنْدَهُ عِلْمٌ مِنَ الْکِتابِ أَنَا آتیکَ بِهِ قَبْلَ أَنْ یَرْتَدَّ إِلَیْکَ طَرْفُکَ فَلَمَّا رَآهُ مُسْتَقِرًّا عِنْدَهُ قالَ هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّى لِیَبْلُوَنى أَ أَشْکُرُ أَمْ أَکْفُرُ وَ مَنْ شَکَرَ فَإِنَّما یَشْکُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ کَفَرَ فَإِنَّ رَبِّى غَنِىٌّ کَریمٌ: (سلیمان) گفت: اى بزرگان کدام یک از شما تخت او را براى من مى‏آورد پیش از آنکه به حال تسلیم نزد من آیند؟ (۳۸) عفریتى از جنّ گفت: من آن را نزد تو مى‏آورم پیش از آنکه از مجلست برخیزى و من نسبت به این امر، توانا و امینم. (امّا) کسى که دانشى از کتاب داشت گفت: پیش از آنکه چشم بر هم زنى، آن را نزد تو خواهم آورد و هنگامى که (سلیمان) آن (تخت) را نزد خود ثابت و پابرجا دید گفت: این از فضل پروردگار من است، تا مرا آزمایش کند که آیا شکر او را بجا مى‏آورم یا کفران مى‏کنم؟ و هر کس شکر کند، به نفع خود شکر مى‏کند و هر کس کفران نماید پروردگار من، غنىّ و کریم است.» (سوره النمل)
در این آیه تصریح شده که وزیر حضرت سلیمان، آصف بن برخیا، بخشى از علم کتاب را داشته و توانسته است با آن علم تخت بلقیس را در چشم بر هم زدنى از یمن تا فلسطین منتقل نماید. پس به یقین او داراى علمى غیبى بوده، چرا که از راه علوم عادى انجام چنین کارى غیر ممکن مى باشد. در این آیه تصریح شده که حتّى جنّها نیز از داشتن چنین قدرتى عاجزند. در روایات اهل بیت (ع) با اشاره به همین آیه فرموده اند ما اهل بیت عالم به جمیع علم الکتاب هستیم و قدرت تصرّف ما از آصف بن برخیا افزونتر است.

«قالَ لَهُ مُوسى هَلْ أَتَّبِعُکَ عَلى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً (۶۶) قالَ إِنَّکَ لَنْ تَسْتَطیعَ مَعِىَ صَبْراً موسى…: موسى به او (خضر) گفت: آیا از پى تو بیایم تا از حکمتى که تعلیم شده‏اى به من بیاموزى؟ ۶۷ گفت: تو هرگز نمى‏توانى همراه من شکیبایى کنى. ۶۸ و چگونه مى‏توانى امرى را که به اسرارش احاطه ندارى تحمّل کنى؟ ۶۹ گفت: اگر خدا خواهد شکیبا خواهى یافت و در هیچ کارى تو را نافرمانى نخواهم کرد. ۷۰ گفت: پس اگر از پى من آمدى، از چیزى سؤال مکن تا خود از آن با تو سخن آغاز کنم. ۷۱ پس به راه افتادند، تا وقتى که سوار کشتى شدند [خضر] آن را سوراخ کرد. موسى گفت: آیا کشتى را سوراخ کردى تا سرنشینانش را غرق کنى؟ واقعا به کار ناروایى مبادرت کردى ۷۲ گفت: آیا نگفتم که تو هرگز نمى‏توانى همراه من شکیبایى کنى؟ ۷۳ موسى گفت: به سبب آنچه فراموش کردم مرا مؤاخذه مکن و در کارم بر من سخت مگیر. ۷۴ پس برفتند تا به نوجوانى برخوردند، پس [خضر] او را کشت. موسى گفت: آیا بى‏گناهى را بى‏آن که کسى را کشته باشد کشتى؟ واقعا کار منکرى مرتکب شدى ۷۵ گفت: آیا به تو نگفتم که هرگز نمى‏توانى همراه من شکیبایى کنى؟ ۷۶ موسى گفت: اگر از این پس چیزى از تو پرسیدم، دیگر با من همراهى نکن و از جانب من البته معذور خواهى بود. ۷۷ پس راه افتادند، تا وقتى که به مردم قریه‏اى رسیدند، از اهل آن غذا خواستند، ولى آنها از مهمان کردنشان ابا کردند. پس در آن جا دیوارى یافتند که مى‏خواست فرو ریزد. [خضر] آن را به پا داشت. موسى گفت: اگر مى‏خواستى، براى این کار مزدى مى‏گرفتى. ۷۸ گفت: این [زمان‏] جدایى میان من و توست. هم اینک تو را از باطن آنچه که نتوانستى بر آن صبر کنى خبردار مى‏کنم. ۷۹ اما آن کشتى، مال بینوایانى بود که [با آن‏] در دریا کار مى‏کردند، پس خواستم آن را معیوب کنم، چون پشت سرشان پادشاهى بود که هر کشتى [سالمى‏] را به زور مى‏گرفت. ۸۰ و اما آن نوجوان، پدر و مادرش هر دو مؤمن بودند، پس ترسیدیم مبادا آن دو را به طغیان و کفر بکشاند. ۸۱ پس خواستیم که پروردگارشان آن دو را به پاک‏تر و مهربان‏تر از او عوض دهد. ۸۲ و اما آن دیوار از آن دو پسر بچه یتیم در آن شهر بود، و زیر آن گنجى براى آن دو وجود داشت، و پدرشان مردى شایسته بود، پس پروردگار تو خواست آن دو یتیم به حدّ رشد برسند و گنج خویش را بیرون آورند، که رحمتى بود از پروردگار تو. و این کارها را از پیش خود نکردم. این بود راز آنچه نتوانستى بر آن صبر کنى.» (سوره الکهف)

این آیات نیز با صراحت تمام اثبات مى کنند که حضرت خضر (ع) عالم به امورى غیبى بوده که حتّى کسى چون حضرت موسى (ع) نیز علم به آن نداشته است.
اینها پاره اى از آیات بود که نشان مى دهد علم غیب، البته به صورت غیر استقلالى، براى غیر خدا نیز ممکن مى باشد. امّا در روایات معتبر شواهد دالّ بر این مطلب فراوانتر از آن است که در یک نامه بتوان آنها را شماره نمود لذا در اینجا تنها به ذکر چند نمونه از روایات منقول در منابع اهل سنّت کفایت مى کنیم.
قال رسول الله (ص): «علىّ مع الحقّ و الحقّ مع علىّ لا یفترقان حتّى یردا علىّ الحوض یوم القیامه. على با حق است و حق با على است از هم جدا نمى شوند تا روز قیامت در کنار حوض بر من وارد شوند.» (تاریخ بغداد، خطیب بغدادى، ج ۱۴، ص ۳۲۲/ تاریخ مدینه دمشق، ابن عساکر، ج ۴۲، ص ۴۴۹)
طبق این حدیث نبوى هر چه امیرمومنان بگوید عین حقیقت است، و آن حضرت پیشگویى هاى فراوانى در مورد اشخاص و حوادث آینده نموده که کتب مربوطه پر از آنهاست. پاره اى از این پیشگویى ها را جناب قندوزى از علماى اهل سنّت در کتاب ینابیع المودّه، ج ۱، الباب الرابع عشر، صفحه ۲۰۵ ذکر نموده است.
قال رسول الله (ص): «علىّ مع القرآن و القرآن مع علىّ و لن یفترقا حتّى یردا علىّ الحوض. على با قرآن است و قرآن با على است هرگز از هم جدا نمى شوند تا در کنار حوض بر من وارد شوند» (المستدرک، حاکم نیشابورى، ج ۳، ص ۱۲۴/ مجمع الزوائد، الهیثمى، ج ۹، ص ۱۳۵/ المعجم الصغیر، الطبرانى، ج ۱، ص ۲۵۵/ کنزالعمال، المتقى الهندى، ج ۱۱، ص ۶۰۳)
طبق این حدیث نیز على (ع) باید از تمام حقایق قرآن کریم مطّلع باشد و قرآن نیز تبیاناً لکلّ شى‏ء مى باشد. اگر آن حضرت حتّى به یک حقیقت از حقایق قرآن جاهل باشد، لازم مى آید که در همان مورد از قرآن کریم جدا گردد در حالى که حدیث نبوى از همراهى تامّ و تمام قرآن و امیر مومنان خبر داده است.
«قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص عَلِىٌّ مِنِّى وَ أَنَا مِنْ عَلِىٍّ وَ لَا یُؤَدِّى عَنِّى إِلَّا عَلِى على از من است و من از على و هیچ کس جز على وظایفم را به انجام نمى‏رساند.» (سنن ترمذى، ج ۵، ص ۳۰۰، (ترمذى تصریح نموده که حدیث صحیح مى باشد مسند امام احمد حنبل، ج ۴، ص ۱۶۵)

«عبدالله بن عمر قال: سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله علیه و آله وَ سُئِلَ بِأَىِّ لُغَهٍ خَاطَبَکَ رَبُّکَ لَیْلَهَ الْمِعْرَاجِ؟ فَقَالَ: خَاطَبَنِى بِلُغَهِ عَلِىِّ بْنِ أَبِى طَالِبٍ فَأَلْهَمَنِى أَنْ قُلْتُ یَا رَبِّ خَاطَبْتَنِى أَنْتَ أَمْ عَلِىٌّ؟ فَقَالَ یَا أَحْمَدُ أَنَا شَىْ‏ءٌ لَا کَالْأَشْیَاءِ لَا أُقَاسُ بِالنَّاسِ وَ لَا أُوصَفُ بالشبهات [بِالْأَشْبَاهِ‏] خَلَقْتُکَ مِنْ نُورِى وَ خَلَقْتُ عَلِیّاً مِنْ نُورِکَ فَاطَّلَعْتُ عَلَى سَرَائِرِ قَلْبِکَ فَلَمْ أَجِدْ إِلَى قَلْبِکَ أَحَبَّ مِنْ عَلِىِّ بْنِ أَبِى طَالِبٍ فَخَاطَبْتُکَ بِلِسَانِهِ کَیْمَا یَطْمَئِنَّ قَلْبُک. عبد اللَّه بن عمر گفت: شنیدم از رسول خدا صلّى اللَّه علیه و آله، در حالى که از او پرسیده شد که خداى متعال، در شب معراج با چه لغت و زبانى با تو سخن گفت؟ فرمود: به لغت و زبان على، مرا مخاطب ساخت در آن حال الهام شدم که بپرسم خدایا تو با من سخن مى‏گویى یا على با من صحبت مى‏کند؟ خداوند فرمود: اى احمد من شى‏ء هستم (وجودم) امّا نه مثل دیگر اشیاء و موجودات نه با مردم قیاس مى‏شوم و نه با چیزهاى مشابه توصیف مى‏گردم. من تو را از نور خودم آفریدم و على را از نور تو خلق نمودم، از آن پس به اسرار قلبت آگاه شدم و احدى را نزدیکتر و محبوبتر به قلب و دل تو از على نیافتم، از این رو به زبان و آواى على تو را مخاطب ساختم، تا قلبت آرام گیرد» (المناقب، الموفق الخوارزمى، ص ۷۸)
«عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ لِعَلِىٍّ ع: یَا عَلِىُّ النَّاسُ مِنْ شَجَرٍ شَتَّى وَ أَنَا وَ أَنْتَ مِنْ شَجَرَهٍ وَاحِدَهٍ، ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ ص وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِیلٌ- صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ یُسْقى بِماءٍ واحِدٍ: جابر بن عبد اللَّه گوید: از رسول الله صلى اللَّه علیه و آله شنیدم که به على (ع) مى فرمود: یا على مردم از درختان پراکنده و مختلف هستند امّا من و تو از درخت واحدى هستیم. سپس رسول الله صلى اللَّه علیه و آله این آیه را قرائت فرمود: «وَ جَنَّاتٌ مِنْ أَعْنابٍ وَ زَرْعٌ وَ نَخِیلٌ صِنْوانٌ وَ غَیْرُ صِنْوانٍ یُسْقى بِماءٍ واحِدٍ: و با باغهایى از انگور و کشت و نخل، از یک بن و غیر یک بن، که از یک آب سیراب مى‏شوند»» (المستدرک، حاکم نیشابورى، ج ۲، ص ۲۴۱ مجمع الزوائد، الهیثمى، ج ۹، ص ۱۰۰ میزان الاعتدال، ذهبى، ج ۲، ص ۳۰۶)
در این احادیث نیز از یگانگى امیرمومنان و رسول الله (ص) گزارش داده شده لذا علم امیر مومنان چیزى جز علم رسول الله نیست و علم رسول الله نیز چیزى جز قرآن نیست و قرآن نیز تبیاناً لکلّ شى‏ء مى باشد.
«قَالَ النَّبِىُّ ص أَنَا مَدِینَهُ الْعِلْمِ وَ عَلِىٌّ بَابُهَا فَمَنْ أَرَادَ المدینهَ فَلْیَأْتِ مِنَ الْبَاب: نبىّ خدا فرمودند: من شهر علم هستم و على دروازه ى آن است پس هر که قصد ورود به شهر را دارد باید از دروازه ى آن وارد شود.» (المستدرک، حاکم نیشابورى، ج ۳، ص ۱۲۶ و ۱۲۷ (وى این روایات از چندین رواى نقل نموده و تصریح کرده که روایت صحیح مى باشد.)) این حدیث از روات گوناگون و در بسیارى از کتب روایى اهل سنّت آمده است.
روشن است که علم رسول الله همانا حقیقت قرآن کریم است و قرآن کریم تبیاناً لکلّ شى‏ء مى باشد پس راه ورود به تمام حقایق عالم امیرالمومنین (ع) مى باشد.

منبع: نرم افزار پرسمان

Likes(0)Dislikes(0)
ارسال دیدگاه